ใครต้องสอบบัญชี? CPA กับ TA ต่างกันอย่างไร และวิธีเลือก

คำตอบสั้น: บริษัทจำกัดทุกแห่ง ไม่ว่าเล็กหรือใหญ่ มีรายได้หรือไม่ ต้องให้ ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) ตรวจและแสดงความเห็นต่องบการเงินทุกปี ข้อยกเว้นมีเฉพาะ ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลขนาดเล็ก (ทุนไม่เกิน 5 ล้านบาท สินทรัพย์ไม่เกิน 30 ล้านบาท และรายได้ไม่เกิน 30 ล้านบาท) ที่ไม่ต้องใช้ CPA ตามกฎหมายบัญชี และใช้ ผู้สอบบัญชีภาษีอากร (TA) ตรวจเพื่อยื่นภาษีได้

สรุปใน 30 วินาที

• บริษัทจำกัด / บริษัทมหาชน / นิติบุคคลต่างประเทศ → CPA เท่านั้น
• ห้างหุ้นส่วนที่เข้าเกณฑ์ขนาดเล็กครบทั้ง 3 ข้อ → ใช้ TA ได้
• ตรวจใบอนุญาต CPA ได้เองบนเว็บไซต์สภาวิชาชีพบัญชี
• ความเห็นในรายงานผู้สอบบัญชีมี 4 แบบ ธนาคารและคู่ค้าอ่านส่วนนี้ก่อนตัวเลข

---

ทำไมงบการเงินต้องมีผู้สอบบัญชี

งบการเงินจัดทำโดยกิจการเอง ผู้ใช้งบภายนอก เช่น ธนาคาร กรมสรรพากร ผู้ถือหุ้นที่ไม่ได้บริหาร และคู่ค้า จึงต้องการคนกลางที่มีใบอนุญาตมายืนยันว่างบ “แสดงโดยถูกต้องตามที่ควรในสาระสำคัญ” ตามมาตรฐานการรายงานทางการเงิน

พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543 มาตรา 11 กำหนดให้งบการเงินที่ส่งกรมพัฒนาธุรกิจการค้าต้องผ่านการตรวจสอบและแสดงความเห็นโดยผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ยกเว้นห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนที่มีทุน สินทรัพย์ และรายได้ไม่เกินที่กฎกระทรวงกำหนด

ใครต้องใช้ CPA ใครใช้ TA ได้

ประเภทกิจการ	ต้องใช้ใครตรวจ	หมายเหตุ
บริษัทจำกัด	CPA	ทุกขนาด รวมถึงบริษัทที่ยังไม่มีรายได้หรือหยุดดำเนินงาน
บริษัทมหาชนจำกัด	CPA	บริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ต้องใช้ผู้สอบบัญชีที่ได้รับความเห็นชอบจาก ก.ล.ต.
นิติบุคคลต่างประเทศที่ประกอบธุรกิจในไทย	CPA
ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล ทุน ≤ 5 ล้านบาท และ สินทรัพย์ ≤ 30 ล้านบาท และ รายได้ ≤ 30 ล้านบาท	TA หรือ CPA	ต้องเข้าเกณฑ์ครบทั้ง 3 ข้อ (กฎกระทรวงว่าด้วยการยกเว้นไม่ต้องจัดให้งบการเงินได้รับการตรวจสอบฯ พ.ศ. 2544 และประมวลรัษฎากร มาตรา 3 สัตต)
ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่เกินเกณฑ์ข้อใดข้อหนึ่ง	CPA

ตัวอย่าง: ห้างหุ้นส่วนจำกัดแห่งหนึ่งมีทุนจดทะเบียน 2 ล้านบาท ปีนี้รายได้ 18 ล้านบาท แต่ซื้อเครื่องจักรจนสินทรัพย์รวมเป็น 34 ล้านบาท ห้างฯ นี้เกินเกณฑ์สินทรัพย์ จึงต้องใช้ CPA ตรวจงบปีนี้ แม้ทุนและรายได้ยังอยู่ในเกณฑ์

CPA กับ TA ต่างกันอย่างไร

	ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA)	ผู้สอบบัญชีภาษีอากร (TA)
ผู้ออกใบอนุญาต / ขึ้นทะเบียน	สภาวิชาชีพบัญชี ตาม พ.ร.บ.วิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547	กรมสรรพากร
ตรวจงบของใครได้	ทุกประเภทกิจการ	ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลขนาดเล็กตามเกณฑ์
มาตรฐานที่ใช้	มาตรฐานการสอบบัญชี (TSA)	หลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร
ผลงาน	รายงานผู้สอบบัญชีต่องบการเงิน	รายงานการตรวจสอบและรับรองบัญชี เพื่อประโยชน์ทางภาษี
ตรวจสอบรายชื่อ	เว็บไซต์สภาวิชาชีพบัญชี (tfac.or.th)	เว็บไซต์กรมสรรพากร (rd.go.th)

ห้างหุ้นส่วนขนาดเล็กที่วางแผนกู้เงินธนาคาร หาผู้ร่วมทุน หรือเตรียมแปรสภาพเป็นบริษัท อาจเลือกใช้ CPA แม้กฎหมายไม่บังคับ เพราะผู้ใช้งบภายนอกมักคุ้นเคยกับรายงานของ CPA มากกว่า

รายงานผู้สอบบัญชีมีความเห็น 4 แบบ

ส่วนแรกที่ธนาคาร นักลงทุน และคู่ค้าอ่านในงบการเงินคือหน้า “รายงานของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต” ไม่ใช่ตัวเลขกำไร

ความเห็น	ความหมายโดยย่อ	ผลในทางปฏิบัติ
ไม่มีเงื่อนไข (Unmodified)	งบแสดงถูกต้องตามควรในสาระสำคัญ	ผลที่กิจการควรได้
มีเงื่อนไข (Qualified)	งบถูกต้องตามควร ยกเว้นบางเรื่องที่มีสาระสำคัญแต่ไม่กระทบทั้งงบ	ผู้ใช้งบจะถามต่อว่าเรื่องนั้นคืออะไร แก้ได้หรือไม่
ไม่ถูกต้อง (Adverse)	งบแสดงข้อมูลผิดพลาดอย่างมีสาระสำคัญและกระทบเป็นวงกว้าง	ความน่าเชื่อถือของงบลดลงมาก
ไม่แสดงความเห็น (Disclaimer)	ผู้สอบบัญชีไม่ได้หลักฐานเพียงพอที่จะสรุปได้	มักเกิดจากเอกสารไม่ครบหรือระบบบัญชีไม่เป็นระเบียบ

นอกจากความเห็นแล้ว รายงานอาจมีวรรค “ข้อมูลและเหตุการณ์ที่เน้น” หรือวรรคเรื่อง ความไม่แน่นอนที่มีสาระสำคัญเกี่ยวกับการดำเนินงานต่อเนื่อง ซึ่งไม่ได้เปลี่ยนความเห็น แต่ผู้ใช้งบควรอ่านให้เข้าใจ

ความเห็นแบบมีเงื่อนไขหรือไม่แสดงความเห็นแก้ได้ในปีต่อ ๆ ไป โดยแก้ที่ต้นเหตุ เช่น จัดเอกสารย้อนหลัง ปรับระบบบัญชี และนับสินค้าคงเหลือให้ผู้สอบบัญชีสังเกตการณ์ได้ [ให้ CPA เลือก: ใส่ตัวอย่างได้เฉพาะแบบไม่ระบุชื่อลูกค้า เช่น "กิจการรายหนึ่ง" — ห้ามระบุชื่อลูกค้า]

8 ข้อที่ควรถามก่อนแต่งตั้งผู้สอบบัญชี

• ใบอนุญาตยังไม่หมดอายุ — ขอเลขทะเบียน แล้วค้นในเว็บไซต์สภาวิชาชีพบัญชีด้วยตัวเอง
• ความเป็นอิสระ — ผู้สอบบัญชีต้องเป็นอิสระจากกิจการตามประมวลจรรยาบรรณของผู้ประกอบวิชาชีพบัญชี โดยทั่วไปผู้สอบบัญชีจะไม่ตรวจงบที่ตนเป็นผู้ทำบัญชีเอง และต้องไม่มีส่วนได้เสียกับกิจการ
• ประสบการณ์ในธุรกิจแบบเดียวกัน — เช่น ธุรกิจมีสต็อก งานก่อสร้างที่รับรู้รายได้ตามความสำเร็จของงาน หรือบริษัทที่มีบริษัทแม่ต้องรายงานรายไตรมาส
• ขอบเขตงานและเอกสารที่ต้องเตรียม — ขอรายการเอกสารล่วงหน้า (PBC list)
• ไทม์ไลน์ — วันเข้าตรวจ วันที่ได้ร่างงบ และวันออกรายงาน ต้องทันประชุมผู้ถือหุ้นก่อนสิ้นเดือนที่ 4
• วิธีคิดค่าสอบบัญชี — คิดจากปริมาณรายการ ความซับซ้อน และความพร้อมของเอกสาร ควรได้ใบเสนอราคาที่ระบุขอบเขตชัดเจน
• การสื่อสารประเด็นที่พบ — จะได้รายงานข้อสังเกตเรื่องระบบควบคุมภายใน (management letter) หรือไม่
• กำลังคนช่วง ก.พ.–เม.ย. — ถามตรง ๆ ว่ารับงานช่วงนี้ไว้กี่ราย และใครเป็นผู้ตรวจหน้างาน

สิ่งที่กิจการควรเตรียมก่อนผู้สอบบัญชีเข้าตรวจ

1. งบทดลองและสมุดบัญชีแยกประเภทที่ปิดยอดแล้ว
2. Statement ธนาคารครบทุกเดือน และกระทบยอดแล้ว
3. รายละเอียดลูกหนี้ เจ้าหนี้ สินค้าคงเหลือ และทรัพย์สิน พร้อมเอกสารประกอบ
4. สัญญาสำคัญ เช่น สัญญาเงินกู้ สัญญาเช่า สัญญาซื้อขายรายใหญ่
5. แบบภาษีรายเดือนและใบเสร็จการชำระ
6. รายงานการประชุมกรรมการและผู้ถือหุ้นของปี

กิจการที่เตรียมเอกสารครบตั้งแต่ต้น มักได้รายงานเร็วขึ้นและมีประเด็นค้างน้อยลง

คำถามที่พบบ่อย

บริษัทเพิ่งจดทะเบียน ยังไม่มีรายได้ ต้องสอบบัญชีไหม

ต้อง บริษัทจำกัดทุกแห่งต้องมี CPA ตรวจงบทุกรอบบัญชี รวมถึงรอบแรกที่ยังไม่มีรายได้

ห้างหุ้นส่วนสามัญที่ไม่ได้จดทะเบียน ต้องสอบบัญชีไหม

ห้างหุ้นส่วนสามัญที่ไม่จดทะเบียนไม่ใช่นิติบุคคล ไม่ต้องส่งงบให้ DBD แต่เสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาในนามห้างหุ้นส่วนสามัญ (ภ.ง.ด.90/94)

เปลี่ยนผู้สอบบัญชีกลางปีได้ไหม

ผู้สอบบัญชีแต่งตั้งโดยที่ประชุมผู้ถือหุ้น การเปลี่ยนจึงทำผ่านการประชุมผู้ถือหุ้น และผู้สอบบัญชีรายใหม่มักติดต่อผู้สอบรายเดิมเพื่อสอบถามเรื่องที่ควรทราบก่อนรับงานตามมาตรฐานวิชาชีพ

ค่าสอบบัญชีถูกมาก ๆ เสี่ยงอะไร

ค่าสอบบัญชีต่ำผิดปกติอาจหมายถึงเวลาตรวจน้อย ซึ่งเสี่ยงต่อคุณภาพงาน ถ้าธนาคาร กรมสรรพากร หรือสภาวิชาชีพบัญชีตรวจพบปัญหาภายหลัง ผลกระทบตกอยู่ที่กิจการ ควรเทียบใบเสนอราคาที่ขอบเขตงานเท่ากัน

ตรวจได้อย่างไรว่าผู้สอบบัญชีมีใบอนุญาตจริง

ค้นชื่อหรือเลขทะเบียนในระบบค้นหารายชื่อผู้สอบบัญชีรับอนุญาตบนเว็บไซต์สภาวิชาชีพบัญชี (tfac.or.th) และในระบบ DBD e-Filing จะแจ้งเตือนหากไม่พบชื่อผู้สอบบัญชีที่กรอก

---

คุยกับทีมสอบบัญชีของเรา

Grinner มีผู้สอบบัญชีรับอนุญาตที่มีพื้นฐานจากงานตรวจสอบบัญชีใน Big 4 ดูรายละเอียดบริการสอบบัญชี หรือขอใบเสนอราคา โดยแนบงบทดลองล่าสุด เพื่อให้เราประเมินขอบเขตงานได้ตรงขึ้น

บทความที่เกี่ยวข้อง

• ส่งงบการเงินประจำปี: กำหนดส่ง DBD, ประชุมผู้ถือหุ้น และ ภ.ง.ด.50
• ภาษีเงินได้นิติบุคคล SME: อัตราและวิธีคำนวณ ภ.ง.ด.50/51

---

เกี่ยวกับผู้เขียน ณัฏฐพล ผุสดีกุลไพศาล ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) เลขทะเบียน 13407 ประธานบริษัท กรินเนอร์ การบัญชี จำกัด เคยทำงานสายตรวจสอบบัญชีที่ Deloitte Thailand เป็น Finance Analyst ที่ Indorama Ventures Pcl. และเป็น CFO ของ Finnx Co., Ltd. จบบัญชีบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

แหล่งอ้างอิง (ตรวจสอบเมื่อ 10 พ.ย. 2569)

1. พระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543 มาตรา 11
2. กฎกระทรวงว่าด้วยการยกเว้นไม่ต้องจัดให้งบการเงินได้รับการตรวจสอบและแสดงความเห็นโดยผู้สอบบัญชีรับอนุญาต พ.ศ. 2544
3. สภาวิชาชีพบัญชี — มาตรฐานการสอบบัญชี (TSA 700, 705, 706) และระบบค้นหารายชื่อผู้สอบบัญชีรับอนุญาต: https://www.tfac.or.th
4. กรมสรรพากร — ผู้สอบบัญชีภาษีอากร: https://www.rd.go.th
5. PEAK, “ผู้สอบบัญชีภาษีอากร (TA) คือใคร ต่างจาก CPA อย่างไร”: https://www.peakaccount.com/blog/accounting/gen-acct/tax-auditor-ta-vs-cpa

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับกรณีเฉพาะ กฎหมายและประกาศอาจเปลี่ยนแปลง โปรดตรวจสอบกับผู้เชี่ยวชาญก่อนตัดสินใจ