สอบบัญชี งบได้ความเห็นมีเงื่อนไขหรือไม่แสดงความเห็น แก้อย่างไรปีหน้า
ณัฏฐพล ผุสดีกุลไพศาล ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต เลขทะเบียน 13407 ·
คำตอบสั้น: ให้เริ่มจากวรรค “เกณฑ์ในการแสดงความเห็น…” ในรายงานผู้สอบบัญชี ซึ่งบอกว่าผู้สอบบัญชียืนยันเรื่องใดไม่ได้หรือไม่เห็นด้วยกับรายการใด แล้วแก้ที่ต้นเหตุของเรื่องนั้น สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือ เอกสารหลักฐานไม่ครบ และ ยอดคงเหลือที่พิสูจน์ไม่ได้ เช่น สินค้าคงเหลือ ลูกหนี้ เงินกู้กรรมการ และทรัพย์สิน การแก้ไขต้องเริ่มก่อนสิ้นรอบบัญชีถัดไป เพราะบางเรื่อง เช่น การตรวจนับสินค้าวันสิ้นปี ทำย้อนหลังไม่ได้
สรุปใน 30 วินาที
- มีเงื่อนไข = งบถูกต้องตามควร ยกเว้นบางเรื่องที่มีสาระสำคัญแต่ไม่กระทบทั้งงบ
- ไม่แสดงความเห็น = ผู้สอบบัญชีได้หลักฐานไม่พอที่จะสรุปเรื่องที่อาจกระทบเป็นวงกว้าง
- ปัญหาปีก่อนส่งผลต่อปีนี้ผ่าน ยอดยกมา และ ตัวเลขเปรียบเทียบ
- แก้ด้วยแผน 5 ขั้น: อ่านเกณฑ์ → หาหลักฐาน → ปรับปรุงรายการ → วางระบบ → คุยกับผู้สอบบัญชีก่อนสิ้นปี
อ่านรายงานผู้สอบบัญชีให้เป็น
รายงานผู้สอบบัญชีตามมาตรฐานปัจจุบันมีวรรคสำคัญเรียงกันดังนี้:
- ความเห็น — บอกประเภทความเห็น
- เกณฑ์ในการแสดงความเห็น (แบบมีเงื่อนไข / ไม่แสดงความเห็น) — วรรคที่สำคัญที่สุด บอกเหตุผลและรายการที่เกี่ยวข้อง บางครั้งบอกจำนวนเงินด้วย
- ข้อมูลและเหตุการณ์ที่เน้น หรือ ความไม่แน่นอนที่มีสาระสำคัญเกี่ยวกับการดำเนินงานต่อเนื่อง (ถ้ามี) — ไม่ได้เปลี่ยนความเห็น แต่ผู้ใช้งบควรอ่าน
- ความรับผิดชอบของผู้บริหารและของผู้สอบบัญชี
| ประเภท | ลักษณะของปัญหา | ตัวอย่างเกณฑ์ที่พบบ่อย |
|---|---|---|
| มีเงื่อนไข (เพราะได้หลักฐานไม่พอ) | เรื่องเฉพาะจุด | “ข้าพเจ้าไม่ได้สังเกตการณ์การตรวจนับสินค้าคงเหลือ ณ วันสิ้นปี…” |
| มีเงื่อนไข (เพราะไม่เห็นด้วย) | กิจการบันทึกบัญชีไม่ตรงมาตรฐานในบางเรื่อง | ไม่ตั้งค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญสำหรับลูกหนี้ค้างนาน |
| ไม่แสดงความเห็น | หลักฐานไม่พอในหลายเรื่องที่รวมกันแล้วกระทบทั้งงบ | เอกสารประกอบรายการสูญหาย ระบบบัญชีไม่ครบ |
| ไม่ถูกต้อง (adverse) | กิจการบันทึกผิดในเรื่องที่กระทบทั้งงบ | พบไม่บ่อยใน SME |
สาเหตุที่พบบ่อยใน SME
- ไม่มีการตรวจนับสินค้าวันสิ้นปี หรือผู้สอบบัญชีไม่ได้สังเกตการณ์
- ลูกหนี้และเจ้าหนี้ยืนยันยอดไม่ได้ ไม่มีรายละเอียดรายตัว หรือยอดค้างหลายปีไม่มีการเคลื่อนไหว
- เงินให้กู้ยืมหรือเงินกู้ยืมกรรมการ ไม่มีสัญญา ไม่มีหลักฐานการรับจ่าย
- ทรัพย์สินไม่มีทะเบียน หรือมีในบัญชีแต่หาตัวจริงไม่เจอ
- เอกสารรายจ่ายไม่ครบ หรือเงินสดย่อยไม่มีหลักฐาน
- ยอดยกมาจากปีก่อนพิสูจน์ไม่ได้ เช่น เปลี่ยนสำนักงานบัญชีแล้วไม่ได้รับเอกสารเดิม
ทำไมปัญหาปีก่อนส่งผลถึงปีนี้
ตัวเลขต้นปีของปีนี้คือตัวเลขปลายปีของปีที่แล้ว ถ้าปีที่แล้วผู้สอบบัญชียืนยันยอดสินค้าคงเหลือปลายปีไม่ได้ ปีนี้ต้นทุนขายก็อาจยืนยันไม่ได้ เพราะคำนวณจากยอดยกมาด้วย มาตรฐานการสอบบัญชีเรื่องยอดยกมา (TSA 510) และข้อมูลเปรียบเทียบ (TSA 710) จึงทำให้ความเห็นปีนี้อาจยังมีเงื่อนไขในส่วนที่เกี่ยวกับยอดยกมาหรือตัวเลขเปรียบเทียบ แม้ปัญหาปลายปีนี้จะแก้แล้วก็ตาม
ข่าวดีคือ ถ้าแก้ครบในปีนี้ ปีถัดไปมักไม่ต้องมีเงื่อนไขจากเรื่องเดิมอีก
แผนแก้ไข 5 ขั้น
ขั้นที่ 1: ทำรายการเรื่องที่ต้องแก้จากวรรคเกณฑ์
แยกแต่ละเรื่อง ระบุยอดเงิน และผู้รับผิดชอบฝั่งกิจการ ขอนัดคุยกับผู้สอบบัญชีเพื่อถามว่าต้องใช้หลักฐานแบบใดจึงจะพอ
ขั้นที่ 2: หาหลักฐานย้อนหลังที่ยังหาได้
- ขอ statement ธนาคารย้อนหลังและหนังสือยืนยันยอด
- ส่งหนังสือยืนยันยอดลูกหนี้และเจ้าหนี้รายใหญ่
- ทำสัญญาเงินกู้กรรมการให้ชัด และจับคู่กับรายการรับจ่ายในธนาคาร
- ตรวจนับทรัพย์สินจริงเทียบทะเบียน
ขั้นที่ 3: ปรับปรุงรายการที่ผิดให้ถูก
ถ้าพบว่าปีก่อนบันทึกผิด ข้อผิดพลาดที่มีสาระสำคัญของงวดก่อน แก้ไขย้อนหลังโดยปรับตัวเลขเปรียบเทียบและยอดยกมาของกำไรสะสม ตาม TFRS for NPAEs บทที่ว่าด้วยนโยบายการบัญชี การเปลี่ยนแปลงประมาณการ และข้อผิดพลาด ไม่ใช่บันทึกเป็นกำไรขาดทุนของปีนี้ทั้งก้อน รายการที่ปรับอาจกระทบภาษีปีก่อน ควรดูว่าต้องยื่นแบบเพิ่มเติมหรือไม่
ขั้นที่ 4: วางระบบไม่ให้เกิดซ้ำ
- ปิดบัญชีรายเดือน และกระทบยอดธนาคาร ลูกหนี้ เจ้าหนี้ทุกเดือน
- จัดเก็บเอกสารเป็นระบบ (สแกนและตั้งชื่อไฟล์ตามเลขที่เอกสาร)
- กำหนดผู้อนุมัติรายจ่ายและการเบิกเงินสดย่อย
- ทำทะเบียนทรัพย์สินและสต็อกการ์ด
ขั้นที่ 5: ตกลงกับผู้สอบบัญชีก่อนสิ้นปี
- นัดวันตรวจนับสินค้าคงเหลือและให้ผู้สอบบัญชีสังเกตการณ์
- นัดตรวจระหว่างปี (interim) ถ้าเป็นไปได้ จะได้รู้ปัญหาก่อนปิดงบ
- ขอรายการเอกสารที่ต้องเตรียม (PBC list) ล่วงหน้า
ไทม์ไลน์ตัวอย่าง (รอบบัญชีปีปฏิทิน)
| ช่วงเวลา | งาน |
|---|---|
| ได้รายงานปีก่อน (เม.ย.–พ.ค.) | ทำรายการเรื่องที่ต้องแก้ นัดคุยผู้สอบบัญชี |
| มิ.ย.–ก.ย. | หาหลักฐานย้อนหลัง ปรับปรุงรายการ วางระบบใหม่ |
| ต.ค.–พ.ย. | ตรวจระหว่างปี นัดวันตรวจนับ |
| 31 ธ.ค. | ตรวจนับสินค้าและทรัพย์สิน โดยผู้สอบบัญชีสังเกตการณ์ |
| ม.ค.–มี.ค. | ปิดงบ ส่งเอกสารให้ผู้สอบบัญชีตามรายการ |
ใครได้รับผลกระทบจากความเห็นที่ไม่ใช่แบบไม่มีเงื่อนไข
- ธนาคาร — มักถามเหตุผลและแผนแก้ไขเมื่อพิจารณาสินเชื่อหรือทบทวนวงเงิน
- คู่ค้ารายใหญ่และผู้ร่วมทุน — ใช้งบประกอบการประเมินความเสี่ยง
- บริษัทแม่ — ถ้าเป็นบริษัทย่อย อาจกระทบการจัดทำงบการเงินรวม
การเตรียมคำอธิบายสั้น ๆ พร้อมแผนแก้ไขและกำหนดเวลา ช่วยให้คุยกับผู้ใช้งบได้ง่ายขึ้น
คำถามที่พบบ่อย
เปลี่ยนผู้สอบบัญชีแล้วความเห็นจะดีขึ้นไหม
ไม่ ผู้สอบบัญชีทุกคนใช้มาตรฐานการสอบบัญชีชุดเดียวกัน ถ้าต้นเหตุยังอยู่ ผู้สอบบัญชีรายใหม่ก็ต้องแสดงความเห็นแบบเดียวกัน และยังต้องหาหลักฐานยอดยกมาเพิ่มด้วย การเปลี่ยนผู้สอบบัญชีควรมาจากเหตุผลด้านบริการหรือความเหมาะสม ไม่ใช่เพื่อหนีความเห็น
ความเห็นแบบมีเงื่อนไขมีผลต่อภาษีไหม
ความเห็นของผู้สอบบัญชีไม่ได้เปลี่ยนภาระภาษีโดยตรง แต่เรื่องที่ทำให้ได้ความเห็นแบบนั้น เช่น เอกสารรายจ่ายไม่ครบ อาจเป็นเรื่องเดียวกับที่ทำให้รายจ่ายนั้นหักภาษีไม่ได้
ได้ “ไม่แสดงความเห็น” ยังต้องส่งงบให้ DBD ไหม
ต้องส่งตามกำหนด รายงานผู้สอบบัญชีทุกประเภทเป็นส่วนหนึ่งของงบที่ส่ง การไม่ส่งมีโทษปรับแยกต่างหาก
วรรค “ความไม่แน่นอนเกี่ยวกับการดำเนินงานต่อเนื่อง” แปลว่าอะไร
ผู้สอบบัญชีเห็นว่ามีเหตุการณ์ที่อาจทำให้สงสัยอย่างมีนัยสำคัญว่ากิจการจะดำเนินงานต่อได้หรือไม่ เช่น ขาดทุนสะสมเกินทุน หรือหนี้สินหมุนเวียนสูงกว่าสินทรัพย์หมุนเวียนมาก วรรคนี้ไม่ได้เปลี่ยนความเห็น แต่ผู้บริหารควรมีแผนธุรกิจและแผนการเงินรองรับ
ให้ CPA ช่วยวางแผนแก้ไขก่อนปิดงบปีหน้า
ผู้สอบบัญชีของ Grinner มีพื้นฐานจากงานตรวจสอบบัญชีใน Big 4 เราช่วยอ่านรายงาน จัดลำดับเรื่องที่ต้องแก้ และวางระบบบัญชีให้พร้อมก่อนสิ้นปี ดูบริการสอบบัญชี และบริการที่ปรึกษา หรือนัดคุยกับ CPA พร้อมแนบรายงานผู้สอบบัญชีฉบับล่าสุด
บทความที่เกี่ยวข้อง
เกี่ยวกับผู้เขียน ณัฏฐพล ผุสดีกุลไพศาล ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) เลขทะเบียน 13407 ประธานบริษัท กรินเนอร์ การบัญชี จำกัด เคยทำงานสายตรวจสอบบัญชีที่ Deloitte Thailand เป็น Finance Analyst ที่ Indorama Ventures Pcl. และเป็น CFO ของ Finnx Co., Ltd. จบบัญชีบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
แหล่งอ้างอิง (ตรวจสอบเมื่อ 10 พ.ย. 2569)
- สภาวิชาชีพบัญชี — มาตรฐานการสอบบัญชี TSA 700, 705, 706, 510 และ 710: https://www.tfac.or.th
- สภาวิชาชีพบัญชี — มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะ (ฉบับปรับปรุง 2565)
- สำนักงาน ก.ล.ต., สรุปประเภทรายงานของผู้สอบบัญชี: https://publish.sec.or.th/nrs/3367s.pdf
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับกรณีเฉพาะ กฎหมายและประกาศอาจเปลี่ยนแปลง โปรดตรวจสอบกับผู้เชี่ยวชาญก่อนตัดสินใจ
ตรวจสอบข้อมูลล่าสุด · ตรวจทานโดย ณัฏฐพล ผุสดีกุลไพศาล (เลขทะเบียน 13407) · ข้อมูลในบทความเป็นความรู้ทั่วไป กรุณาปรึกษา CPA ก่อนตัดสินใจในกรณีของคุณ
ปรึกษา CPA เรื่องนี้กับธุรกิจของคุณ
ส่งข้อมูลธุรกิจ แล้วรับใบเสนอราคา
ดูบริการสอบบัญชี ตรวจสอบและแสดงความเห็นต่องบการเงินตามมาตรฐานการสอบบัญชี รวมถึงงาน AUP
บทความที่เกี่ยวข้อง
สอบบัญชี 
ปิดงบและงบการเงิน TFRS for NPAEs กับ PAEs ต่างกันอย่างไร ใครต้องใช้มาตรฐานไหน
SME ไทยส่วนใหญ่ใช้ TFRS for NPAEs ซึ่งง่ายกว่ามาตรฐานฉบับเต็ม แต่ถ้าบริษัทแม่เป็นบริษัทจดทะเบียน มีนักลงทุนต่างชาติ หรือวางแผนเข้าตลาดทุน อาจต้องเปลี่ยนเป็น TFRS for PAEs บทความนี้สรุปความต่างที่กระทบตัวเลขจริง ณิชารีย์ ไชยะเดชะ ·
ปิดงบและงบการเงิน