บุคคลธรรมดา ห้างหุ้นส่วน หรือบริษัท: เลือกแบบไหนดี

คำตอบสั้น: ถ้าธุรกิจยังเล็ก มีเจ้าของคนเดียว และลูกค้าไม่ต้องการคู่ค้าที่เป็นนิติบุคคล การทำในนาม บุคคลธรรมดา มีภาระเอกสารน้อยที่สุด เมื่อธุรกิจมีหุ้นส่วน มีความเสี่ยงต่อหนี้สิน หรือมีกำไรสูงพอ บริษัทจำกัด มักเหมาะกว่า เพราะผู้ถือหุ้นรับผิดจำกัดและได้อัตราภาษี SME ส่วน ห้างหุ้นส่วนจำกัด อยู่ตรงกลาง ภาระงานใกล้บริษัท แต่หุ้นส่วนผู้จัดการยังต้องรับผิดไม่จำกัด การจดบริษัทไม่ได้ประหยัดภาษีเสมอไป เพราะเมื่อนำกำไรออกเป็นเงินปันผลจะมีภาษีอีกชั้น

สรุปใน 30 วินาที

• ความรับผิด: บริษัท = จำกัดเท่าค่าหุ้นที่ยังไม่ชำระ; หจก. = หุ้นส่วนผู้จัดการรับผิดไม่จำกัด; บุคคลธรรมดา = ไม่จำกัด
• ภาษี: บุคคลธรรมดา 0–35% ขั้นบันได; นิติบุคคล SME 0/15/20% + ภาษีเงินปันผล 10% เมื่อจ่ายออก
• งานบัญชี: นิติบุคคลต้องทำบัญชี ตรวจสอบงบ และส่งงบทุกปี
• ตัดสินจากหลายด้าน ไม่ใช่ภาษีอย่างเดียว

---

เปรียบเทียบ 3 รูปแบบ

	บุคคลธรรมดา	ห้างหุ้นส่วนจำกัด (หจก.)	บริษัทจำกัด
จำนวนเจ้าของ	1 คน	หุ้นส่วนอย่างน้อย 2 คน	ผู้เริ่มก่อการอย่างน้อย 2 คน
ความรับผิดต่อหนี้	ไม่จำกัด (ทรัพย์สินส่วนตัว)	หุ้นส่วนผู้จัดการไม่จำกัด / หุ้นส่วนจำกัดความรับผิดจำกัด	ผู้ถือหุ้นรับผิดไม่เกินค่าหุ้นที่ยังชำระไม่ครบ
ภาษีเงินได้	บุคคลธรรมดา 0–35%	นิติบุคคล (SME 0/15/20%)	นิติบุคคล (SME 0/15/20%)
ภาษีเมื่อนำกำไรออก	ไม่มีชั้นที่สอง	ส่วนแบ่งกำไร หัก ณ ที่จ่าย 10%	เงินปันผล หัก ณ ที่จ่าย 10%
ทำบัญชีตามกฎหมายบัญชี	ไม่ต้องทำบัญชีตาม พ.ร.บ.การบัญชี (ยกเว้นบางประเภทตามประกาศกระทรวงพาณิชย์) แต่ผู้ที่จด VAT ต้องทำรายงานภาษีซื้อ-ขาย	บังคับ	บังคับ
สอบบัญชี	ไม่ต้อง	CPA หรือ TA (ขนาดเล็กใช้ TA ได้)	CPA ทุกขนาด
ส่งงบการเงิน DBD	ไม่ต้อง	ทุกปี	ทุกปี
ความน่าเชื่อถือกับคู่ค้า/ธนาคาร	ต่ำกว่า	ปานกลาง	สูงกว่า
เพิ่มผู้ร่วมทุนภายหลัง	ทำไม่ได้โดยตรง	ทำได้ แต่ยืดหยุ่นน้อยกว่า	ทำได้ผ่านการโอนหรือออกหุ้นใหม่

ตัวอย่างภาษี: กำไร 1,000,000 บาท

ตัวอย่างนี้ทำให้เห็นภาพเท่านั้น ตัวเลขจริงขึ้นกับค่าใช้จ่ายที่หักได้ ค่าลดหย่อน และการวางแผนการจ่ายเงินของแต่ละราย

กรณี ก: บุคคลธรรมดา — สมมติเงินได้สุทธิหลังหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนแล้วเท่ากับ 1,000,000 บาท

เงินได้สุทธิ	อัตรา	ภาษี
0 – 150,000	ยกเว้น	0
150,001 – 300,000	5%	7,500
300,001 – 500,000	10%	20,000
500,001 – 750,000	15%	37,500
750,001 – 1,000,000	20%	50,000
รวม		115,000 บาท

กรณี ข: บริษัทจำกัด (SME) — กำไรสุทธิทางภาษี 1,000,000 บาท

ขั้น	ภาษี
ภาษีนิติบุคคล: (1,000,000 − 300,000) × 15%	105,000 บาท
กำไรหลังภาษีที่จ่ายเป็นเงินปันผลทั้งหมด	895,000 บาท
ภาษีเงินปันผลหัก ณ ที่จ่าย 10%	89,500 บาท
ภาระรวมถ้าจ่ายปันผลทั้งหมด	194,500 บาท

ผลที่เห็น:

• ถ้า เก็บกำไรไว้ในบริษัท เพื่อลงทุนต่อ ภาระภาษีปีนี้คือ 105,000 บาท ต่ำกว่ากรณีบุคคลธรรมดา
• ถ้า นำกำไรออกทั้งหมด ภาระรวมอาจสูงกว่ากรณีบุคคลธรรมดา
• ผู้ถือหุ้นบุคคลธรรมดาที่เป็นผู้อยู่ในประเทศไทยเลือกนำเงินปันผลรวมคำนวณภาษีและขอเครดิตภาษีตามมาตรา 47 ทวิ ได้ เมื่อเงินปันผลจ่ายจากกำไรที่เสียภาษีนิติบุคคลแล้ว ซึ่งอาจลดภาระลง
• กรรมการที่ทำงานจริงรับ เงินเดือน จากบริษัทได้ เงินเดือนเป็นค่าใช้จ่ายของบริษัทและเป็นเงินได้ของกรรมการ การผสมเงินเดือนกับเงินปันผลเป็นเรื่องที่ควรวางแผนกับผู้เชี่ยวชาญ

ข้อสรุป: อย่าเลือกรูปแบบธุรกิจจากอัตราภาษีอย่างเดียว ให้ดูว่าจะเก็บกำไรไว้ลงทุนหรือนำออก และดูความรับผิดกับความน่าเชื่อถือประกอบกัน

ห้างหุ้นส่วนจำกัดยังน่าเลือกไหม

หจก. เคยเป็นที่นิยมเพราะตั้งได้ด้วย 2 คน และห้างฯ ขนาดเล็กใช้ผู้สอบบัญชีภาษีอากร (TA) ได้ ตั้งแต่ปี 2566 บริษัทจำกัดตั้งได้ด้วยผู้เริ่มก่อการ 2 คนเช่นกัน ข้อได้เปรียบของ หจก. จึงเหลือเรื่องค่าสอบบัญชีของห้างฯ ขนาดเล็ก ขณะที่หุ้นส่วนผู้จัดการยังรับผิดไม่จำกัด

หจก. ยังเหมาะกับธุรกิจครอบครัวขนาดเล็กที่ความเสี่ยงหนี้ต่ำ ไม่มีแผนหาผู้ร่วมทุน และต้องการค่าใช้จ่ายรายปีต่ำ

สัญญาณว่าถึงเวลาเปลี่ยนจากบุคคลธรรมดาเป็นนิติบุคคล

• กำไรสุทธิสูงจนเงินได้บางส่วนเข้าขั้นภาษีบุคคลธรรมดา 25–35%
• ลูกค้ารายใหญ่หรือหน่วยงานรัฐต้องการคู่ค้าที่เป็นนิติบุคคล
• ต้องกู้เงินธนาคารและธนาคารขอดูงบการเงินที่ตรวจสอบแล้ว
• มีหุ้นส่วนหรือนักลงทุนเข้ามา
• ธุรกิจมีความเสี่ยงต่อหนี้สินหรือการฟ้องร้อง และไม่อยากให้กระทบทรัพย์สินส่วนตัว
• ต้องการแยกเงินธุรกิจกับเงินครอบครัวให้ชัด

ถ้าเข้าหลายข้อ ควรวางแผนการโอนทรัพย์สินและสัญญาเข้าบริษัทใหม่ให้ถูกต้องทางภาษี

คำถามที่พบบ่อย

เปิดบริษัทแล้วต้องเสียค่าใช้จ่ายอะไรทุกปี

ค่าทำบัญชี ค่าสอบบัญชี และเวลาของกรรมการในการประชุมผู้ถือหุ้นและส่งงบ ควรประเมินค่าใช้จ่ายเหล่านี้เทียบกับประโยชน์ด้านภาษีและความน่าเชื่อถือ

บุคคลธรรมดาขายของออนไลน์ ต้องจด VAT ไหม

ร้านค้าออนไลน์ในนามบุคคลธรรมดาที่มีรายรับเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจด VAT

หจก. แปลงเป็นบริษัทได้ไหม

ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนแปรสภาพเป็นบริษัทจำกัดได้ตามที่กฎหมายกำหนด หรือจะตั้งบริษัทใหม่แล้วโอนกิจการก็ได้ แต่ละวิธีมีผลภาษีต่างกัน ควรวางแผนก่อน

กรรมการบริษัทรับผิดในหนี้ของบริษัทไหม

โดยหลักไม่ต้องรับผิดเป็นส่วนตัว เว้นแต่ค้ำประกันหนี้เป็นการส่วนตัว (ธนาคารมักขอ) หรือกระทำการเกินอำนาจหรือโดยทุจริต

---

คุยกับ CPA ก่อนเลือกรูปแบบธุรกิจ

ทีม Grinner ช่วยเทียบภาระภาษีจากตัวเลขจริงของธุรกิจคุณ และวางขั้นตอนเปลี่ยนรูปแบบให้ถูกต้อง ดูบริการที่ปรึกษา หรือนัดคุยกับ CPA

บทความที่เกี่ยวข้อง

• จดทะเบียนบริษัท 2569: ขั้นตอน เอกสาร ค่าธรรมเนียม
• ภาษีเงินได้นิติบุคคล SME: อัตราและวิธีคำนวณ
• ใครต้องสอบบัญชี? CPA กับ TA ต่างกันอย่างไร

---

เกี่ยวกับผู้เขียน ณัฏฐพล ผุสดีกุลไพศาล ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) เลขทะเบียน 13407 ประธานบริษัท กรินเนอร์ การบัญชี จำกัด เคยทำงานสายตรวจสอบบัญชีที่ Deloitte Thailand เป็น Finance Analyst ที่ Indorama Ventures Pcl. และเป็น CFO ของ Finnx Co., Ltd. จบบัญชีบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

แหล่งอ้างอิง (ตรวจสอบเมื่อ 10 พ.ย. 2569)

1. กรมสรรพากร — อัตราภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (ขั้นบันได 0–35%): https://www.rd.go.th
2. กรมสรรพากร, เอกสารสัมมนามาตรการภาษีสำหรับ SMEs (2562): https://rd.go.th/fileadmin/centralize/news_seminar/2562/pdf/25620422_smes.pdf
3. ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 3 ลักษณะ 22 (ห้างหุ้นส่วนและบริษัท) และฉบับแก้ไข พ.ศ. 2565 (ผู้เริ่มก่อการ 2 คน)
4. ประมวลรัษฎากร มาตรา 47 ทวิ, 48 และ 50 (ภาษีเงินปันผลและเครดิตภาษี)

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับกรณีเฉพาะ กฎหมายและประกาศอาจเปลี่ยนแปลง โปรดตรวจสอบกับผู้เชี่ยวชาญก่อนตัดสินใจ